Vajrat e farave nuk janë një detaj. Janë një nga shtyllat e dietës moderne industriale dhe, nëse një person ha shpesh jashtë ose blen shpesh ushqime të përpunuara, është pothuajse e sigurt që i konsumon çdo ditë, edhe kur mendon se po ushqehet mirë.
I gjen në ushqimet e skuqura, në produktet e furrës, në biskota ku shkruhet “pa…”, në salcat e gatshme, krakerat, drithërat krokante, ushqimet e gatshme, fast food-in, dhe i gjen edhe në shtëpi, sepse për vite me radhë na është shitur ideja se “vaj vegjetal” do të thotë i lehtë, i shëndetshëm, modern.

Kur flas për detoksifikimin e trupit nga vajrat e farave, nuk kam parasysh një pastrim tre-ditor.
Kam parasysh një proces të zëvendësimit biologjik. Sepse këto yndyrna nuk shërbejnë vetëm si karburant. Ato hyjnë në membranat qelizore, bëhen pjesë e indeve, ndikojnë në inflamacion dhe edhe në mënyrën se si qelizat prodhojnë energji.
Prandaj po, eliminimi i tyre është i rëndësishëm. Por duhet edhe të kuptohet çfarë ndodh më pas dhe si të përshpejtohet rikthimi drejt një përbërjeje më të qëndrueshme të yndyrnave në trup.

Vajrat industrialë të farave më të zakonshëm janë: luledielli i rafinuar, misri, soja, kanola/kolza, kartami, fara rrushi, pambuku dhe krundet e orizit. Pika kyçe është se ato janë të pasura me omega-6, sidomos me acid linoleik.
Acidi linoleik është një yndyrë esenciale, pra nuk është i keq në vetvete. Problemi është teprica. Në dietën aktuale, omega-6 është shumë i lartë dhe omega-3 shumë i ulët. Kjo e shtyn organizmin drejt një gjendjeje më inflamatore, më oksiduese, më reaktive.

Ka edhe një problem tjetër, shpesh i injoruar: këto vajra janë të paqëndrueshme. Janë yndyrna poli-të-pangopura që oksidohen lehtë nga nxehtësia, drita dhe ajri. Dhe kur ngrohen, sidomos kur ringrohen disa herë siç ndodh shpesh në restorante dhe fast food, rriten përbërjet e oksiduara. Trupi më pas duhet ta menaxhojë këtë ngarkesë si stres oksidativ, dhe stresi oksidativ nuk është teori, është një nga shkëndijat e inflamacionit kronik.

Pastaj është çështja e përpunimit industrial. Prodhimi i shumë vajrave të farave përfshin nxjerrje në temperatura të larta dhe me tretës, pastaj rafinim, deodorizim dhe zbardhim. Rezultati është një produkt i “pastër” për marketingun, por biologjikisht larg një ushqimi natyral. Mbi të gjitha, nuk është një yndyrë e krijuar për të ushqyer qelizat, por një yndyrë e projektuar për të kushtuar pak, për të zgjatur shumë dhe për të funksionuar mirë në proceset industriale.

Tani, pjesa praktike.
Hapi i parë për detoksifikim nuk është të shtosh suplemente apo të bësh agjërime ekstreme, as të blesh një produkt tjetër. Hapi i parë është të ndalosh së ushqyeri problemin. Nëse vazhdon të fusësh vajra farash çdo ditë, mund të bësh sauna, të ecësh 20 km, të marrësh omega-3… por po vozit me frenën e dorës të tërhequr.
Strategjia më efektive është kjo: eliminim real dhe zëvendësim inteligjent.
Eliminim real do të thotë të lexosh përbërësit, jo premtimet në paketim. “Vaj vegjetal”, “yndyrna vegjetale”, vaj luledielli, vaj misri, vaj soje, vaj kolze… janë sinjale. “High oleic” ndonjëherë është më mirë se versioni klasik, por mbetet gjithsesi vaj farash dhe shpesh i rafinuar: nuk e konsideroj ushqim bazë.

Zëvendësim inteligjent do të thotë të zgjedhësh yndyrna më të qëndrueshme për gatim: vaj ulliri ekstra i virgjër cilësor për shumë përgatitje (jo për temperatura shumë të larta), gjalpë i pastruar (ghee) ose gjalpë i mirë nëse tolerohet, vaj kokosi për disa receta, dhe në përgjithësi yndyrna që nuk bëhen të tharta sapo ngrohen.
Por kujdes: nuk mjafton të ndryshosh vajin në tigan nëse vazhdon të ushqehesh me produkte të përpunuara. Diferencën reale e bën përqindja e ushqimit të vërtetë gjatë javës. Kur baza bëhet ushqim i vërtetë, i gatuar, me përbërës të thjeshtë, ekspozimi ndaj vajrave të farave bie automatikisht. Dhe ky është tashmë një detoks.

Hapi i dytë është t’i japësh trupit yndyrnat e duhura për të rindërtuar membranat.
Këtu hyjnë omega-3 dhe yndyrnat më të qëndrueshme. Peshk i vogël dhe peshk yndyror kur është e mundur, vezë cilësore, dhe nëse konsumohen produkte shtazore, të zgjidhen burime më të mira, jo sepse janë magjike, por sepse shpesh kanë një profil lipidik më pak të çbalancuar.
Nëse je vegjetarian, duhet edhe më shumë kujdes, sepse është shumë e lehtë të bësh një dietë vegjetariane të mbushur me omega-6 nga snack-et, kremrat për lyerje, produktet e furrës, frutat e thata dhe farat në tepricë. Pastaj pyet pse inflamacioni nuk ulet.

Hap një parantezë që për shumë është e pakëndshme: kur më thonë “unë përdor gjalpë dhe vaj kokosi, a nuk janë të dëmshëm?”. Varet nga konteksti, personi dhe sasia. Por në çështjen specifike të vajrave të farave, po flasim për stabilitet dhe oksidim. Yndyrnat e ngopura dhe mono-të-pangopura janë më të qëndrueshme ndaj nxehtësisë sesa poli-të-pangopurat. Kjo nuk do të thotë të hash gjalpë me lugë, do të thotë të përdorësh yndyrna më të qëndrueshme për të mos shtuar më shumë oksidim.

Hapi i tretë: ndihmo trupin të djegë yndyrnat e depozituara, në vend që të jetojë gjithmonë në modalitetin e sheqerit. Një pjesë e acidit linoleik depozitohet edhe në indin dhjamor. Nëse metabolizmi mbetet i bllokuar në kulme të vazhdueshme karbohidratesh të rafinuara dhe snack-esh, trupi djeg pak yndyrë. Këtu hyn koncepti i fleksibilitetit metabolik: vakte më të strukturuara, më pak snack, reduktim i kaosit glikemik. Nuk duhen ekstremizma, duhet koherencë.

Agjërimi intermitent, nëse tolerohet mirë, mund të jetë një mjet i dobishëm sepse rrit periudhat kur trupi përdor më shumë yndyrë. Por nuk është i detyrueshëm dhe nuk duhet përdorur si ndëshkim. Nëse një person është tashmë i stresuar, fle keq, ka probleme me tiroiden ose është shumë i ndjeshëm, agjërimi mund t’i përkeqësojë gjërat.
Pra, është një mjet, jo për të gjithë.

Hapi i katërt: lëvizja. Jo për të dobësuar, por për të përmirësuar funksionin mitokondrial dhe oksidimin e yndyrave. Ecja çdo ditë është një terapi metabolike e nënvlerësuar. Stërvitja e forcës, edhe e lehtë, është thelbësore sepse masa muskulore është një nga “organet” më të mira për të menaxhuar glukozën dhe yndyrnat. Pa muskuj, është më e lehtë të mbetesh në inflamacion dhe rezistencë ndaj insulinës.

Hapi i pestë: gjumi. Nëse fle pak ose keq, rrit kortizolin, përkeqëson ndjeshmërinë ndaj insulinës, rrit urinë dhe dëshirën për ushqime të shpejta, dhe mbi të gjitha ul aftësinë e trupit për t’u riparuar dhe rinovuar.
Asnjë strategji kundër vajrave të farave nuk funksionon në mungesë gjumi.

Hapi i gjashtë: mbështetja e stresit oksidativ. Nuk ka nevojë të luash rolin e farmacistit, por duhet kuptuar koncepti. Nëse për vite ke futur yndyrna që oksidohen lehtë, trupi përfiton nga një dietë e pasur me antioksidantë të vërtetë, ata nga ushqimi: perime të hidhura, barishte, erëza, polifenole, vitaminë C natyrale, dhe në përgjithësi ushqim i freskët dhe me ngjyra. Integratorët e mirë kanë një rol kyç, por duhet pasur shumë kujdes që i gjithë procesi të mos delegohet te një kapsulë, sepse nuk funksionon kështu.
Suplementet per detox po, por nuk mund të mendohet se ekziston një kapsulë magjike që funksionon kur ne vetë nuk bëjmë asgjë për të ndryshuar ushqyerjen, stilin e jetesës, etj.

Sa kohë duhet? Jo tre ditë. Jo dy javë. Është një proces që mund të zgjasë muaj, sepse trupi duhet të zëvendësojë gradualisht yndyrnat në membrana, dhe kjo ndodh me kohë, kur dieta ndryshon seriozisht.

Lajmi i mirë është se shumë njerëz vërejnë përmirësime edhe përpara se riciklimi të jetë i plotë: tretje më e qëndrueshme, lëkurë më pak reaktive, energji më konstante, më pak uri nervore, më pak inflamacion i perceptuar. Por nëse dikush kërkon prova në 7 ditë, po kërkon një mrekulli, jo një proces biologjik.

Pjesa më e vështirë shpesh është sociale. Të hash jashtë është komode, por në restorante vajrat e farave janë kudo sepse kushtojnë pak dhe rendin shumë. Pra ose ul frekuencën, ose mëson të zgjedhësh vende që gatuajnë më thjeshtë, ose pranon që nuk mund të kontrollosh gjithçka, por mund të kontrollosh bazën e javës.
Baza fiton gjithmonë.

E mbyll me një fjali të drejtpërdrejtë: nëse dëshiron vërtet të ulësh inflamacionin kronik, të përmirësosh metabolizmin dhe t’u japësh pushim mitokondrive, eliminimi i vajrave të farave të rafinuara është një nga ndryshimet me raportin më të mirë përpjekje/rezultat.
Nuk është i vetmi, por është një nga ata që realisht lëviz peshoren. Jo sepse e thotë dikush, por sepse biologjia e membranave dhe oksidimit nuk impresionohet nga etiketat e marketingut.

Për çdo pyetje ose konsultim, mund të na kontaktoni në:
email: info@naturetica.al
telefon: +355 682667404
vendodhja: 1) Rruga e Durresit – 2) Rruga Myslym Shyri